Herstelgerichte zorg, wat houd dat in?

Mensen met een psychische kwetsbaarheid zitten vaak vast in de manier waarop ze naar zichzelf kijken en hoe de omgeving (instanties, vrienden, familie, buren) hen ziet. Sommigen denken: ‘Eens een cliënt, altijd een cliënt.’ Maar uiteraard zijn zij meer dan dat. Naast cliënt zijn ze ook moeder/vader, werknemer, zus/broer, buren enz. In de eerste plaats zijn het mensen met een hart, kwaliteiten en talenten.

Herstelgericht werken is een methode om mensen met psychiatrische aandoeningen op een positieve manier naar zichzelf te laten kijken, zodat de kwaliteiten en talenten weer zichtbaar worden. Vervolgens gaan deze mensen vanuit eigen initiatief activiteiten doen, waar die talenten tot uiting komen. Door positieve ervaringen groeit het zelfvertrouwen. Ze krijgen een beter zelfbeeld, waardoor ze (meer) eigen regie over hun leven kunnen nemen. Dat is een eerste stap om (weer) op een volwaardige manier te kunnen participeren in de maatschappij. Bij de zorgboerderij wordt er met deze methode gewerkt.

Hoe werkt dit in de praktijk?

Het leven van een deelnemer bestaat uit drie fases:

  • Voor: Het leven voor de psychiatrische aandoening

  • Tijdens: Het leven als cliënt, al dan niet in behandeling
  • Na: De weg naar herstel
    We focussen op het gezonde stuk van de deelnemer en laten dat door positieve ervaringen groeien. We kijken tijdens het herstel in fase 3 naar wie de deelnemer was vóór de ziekte en vooral naar waar hij/zij naar toe wil, rekening houdend met de psychische kwetsbaarheid uit fase 2. We kijken mee naar de invulling van de toekomst van de deelnemer. We bouwen samen het leven stap voor stap weer op en er is aandacht voor alle levensgebieden. De regie ligt tijdens dit proces bij de deelnemer en de begeleider ondersteunt.

Steun bij herstel betekend luisteren en vragen stellen in plaats van oplossingen aanreiken.

Op de boerderij is er altijd bedrijvigheid, tijdens activiteiten wordt er volop gepraat. In deze ongedwongen setting kunnen we samen met de deelnemers op een informele, laagdrempelige wijze, ontdekken wie ze zijn. Waar ze naartoe willen. Welke rollen heb je naast ‘cliënt-zijn’? Welke rollen wil je niet meer en welke wil je versterken? Wat vind je leuk om te doen? Zinvol bezig zijn en waardering krijgen, helpen bij het herstel.

Bijvoorbeeld: Deelnemers van de zorgboerderij halen samen met de zorgboer eten op voor de voedselbank. Ze helpen mensen die het nodig hebben aan een voedselpakket en worden hierdoor een ‘hulpgever’ in plaats van een ‘hulpvrager’. De rol en daarmee ook het zelfbeeld verandert langzaam maar zeker, ze betekenen weer iets voor een ander en dat voelt goed.

Herstelgericht werken is gebaseerd op gelijkwaardigheid en vertrouwen. Als begeleider sta je naast de deelnemer, niet erboven. Dat betekent dat je je als begeleider kwetsbaar moet durven opstellen. Het gaat om wederkerigheid. Daarnaast zijn het geven van waardering, hoop en toekomstperspectief van essentieel belang.

Gaat het altijd goed?

Nee. Hard werken aan herstel geeft geen garanties, je hebt te maken met een kwetsbare doelgroep. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van terugval in gebruik of in depressie, er kunnen crisissituaties ontstaan. Bij zulke situaties is een positieve benadering belangrijk. Het negatieve staat vaak al op de voorgrond; het positieve is dan lastiger te zien. Door ondersteuning van de begeleiding en terugkoppeling naar eerder geleerde handvatten kunnen deelnemers zich sneller herpakken.

Herstelgericht werken gelooft in de veerkracht en de kracht van mensen om zelf de regie van hun leven terug te pakken. Herstellen doe je tenslotte zelf, maar dat hoeft niet alleen.